خروج امارات از OPEC؛ آزمونی برای کنترل کارتل نفت بر عرضه

امارات متحده عربی اعلام کرده از OPEC و ائتلاف گسترده‌تر OPEC+ خارج می‌شود؛ جداشدنی قابل‌توجه از سوی یکی از تولیدکنندگان مهم خلیج فارس از یکی از تأثیرگذارترین گروه‌های نفتی جهان.

طبق بیانیه‌ای که در منابع ارائه‌شده نقل شده، این خروج از یکم مه اجرایی خواهد شد. امارات گفت برای تمرکز بر «منافع ملی» از این گروه‌ها می‌کاهد، عبارتی که به تنش طولانی‌مدتی در قلب OPEC اشاره دارد: اعضا برای مدیریت قیمت‌ها همکاری می‌کنند، اما هر کدام نیز انگیزه‌ای دارند که در فرصت مناسب نفت بیشتری بفروشند.

این اقدام در زمانی صورت می‌گیرد که بازارهای انرژی خلیج فارس به‌خاطر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلالات اطراف تنگه هرمز دچار فشار شدید شده‌اند که منابع این گزارش‌ها آن را مرتبط می‌دانند. تحلیلگران نقل‌شده در این گزارش‌ها می‌گویند خروج امارات احتمالاً در کوتاه‌مدت تأثیر محدودی خواهد داشت در حالی که محاصره‌های فعلی بر قیمت‌ها غالب‌اند، اما می‌تواند بازار را هنگامی که نفت آزادانه‌تر حرکت کند تغییر دهد.

OPEC و OPEC+ چه می‌کنند

OPEC، سازمان کشورهای صادرکننده نفت، در سال ۱۹۶۰ در بغداد توسط ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا تأسیس شد. هدف آن هماهنگ‌سازی سیاست نفتی میان کشورهای تولیدکننده و دادن کنترل بیشتر بر منابع و قیمت‌ها در زمانی بود که شرکت‌های بزرگ غربی نفوذ زیادی بر تولید و قیمت‌گذاری داشتند.

این سازمان در وین مستقر است و عمدتاً از طریق اهداف تولید یا سهمیه‌ها عمل می‌کند که برای حمایت از ثبات قیمت‌ها طراحی شده‌اند. مرور ارائه‌شده می‌گوید اعضای OPEC در مجموع حدود ۳۰ درصد از عرضه جهانی را کنترل می‌کنند. از سال ۲۰۱۶، OPEC همچنین با کشورهایی خارج از عضویت مانند روسیه، قزاقستان، عمان و دیگران از طریق OPEC+ همکاری کرده و سهم تولید چارچوب گسترده‌تر را به حدود ۴۱ درصد از عرضه جهانی رسانده است.

قدرت OPEC دیگر آن‌چنان که در شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ بود نیست، زمانی که تصمیماتش سیاست انرژی در میان کشورهای بزرگ مصرف‌کننده را دگرگون می‌کرد. تحلیل BBC در مجموعه منابع می‌گوید سهم OPEC از نفت معامله‌شده بین‌المللی از حدود ۸۵ درصد آن زمان به تقریباً ۵۰ درصد امروز کاهش یافته است، و این سازمان را در موقعیت نفوذ اما نه انحصار قرار داده است.

چرا خروج امارات اهمیت دارد

امارات صرفاً تولیدکننده‌ای عادی نیست. همراه با عربستان سعودی، از معدود اعضای OPEC است که ظرفیت ذخیره قابل‌توجهی دارد — توانایی افزایش تولید زمانی که بازارها کمبود دارند. BBC امارات را دارای دومین بالاترین ظرفیت تولید ذخیره‌ای در گروه توصیف کرده و آن را یک «تولیدکننده نوسان‌ساز» کلیدی خوانده است.

این ظرفیت ذخیره‌ای نیز محور اختلاف است. BBC گزارش داده که سهمیه‌های OPEC تولید امارات را به حدود ۳ تا ۳.۵ میلیون بشکه در روز محدود کرده، در حالی که کشور می‌خواسته از ظرفیتی که در آن سرمایه‌گذاری کرده استفاده کند. منابع ارقام کمی متفاوتی برای توان بالقوه تولید امارات می‌دهند: Al Jazeera ظرفیت حدود ۴.۸ میلیون بشکه در روز را ذکر می‌کند، در حالی که BBC می‌گوید احتمالاً امارات هدف تولید حدود ۵ میلیون بشکه در روز را دنبال خواهد کرد هنگامی که نفت آن بتواند به‌طور کامل از طریق دریا یا خطوط لوله به بازار بازگردد.

اگر امارات خارج از محدودیت‌های OPEC تولید بیشتری کند، می‌تواند فشار بر قیمت‌ها و نیز بر تولیدکنندگان دیگری که به درآمد نفتی وابسته‌اند وارد کند. تحلیل BBC می‌گوید بسیاری از چیزها بستگی به واکنش عربستان دارد، از جمله اینکه آیا ریاض به دفاع از قیمت‌ها خواهد پرداخت یا برای سهم بازار رقابت خواهد کرد.

چرا امارات می‌گوید خارج می‌شود

توضیح رسمی در گزارش‌های ارائه‌شده این است که امارات در راستای منافع ملی خود عمل می‌کند. زمینه گسترده‌تر پیچیده‌تر است. منابع به نارضایتی‌های درازمدت از محدودیت‌های تولید، تمایل کشور به کسب درآمد از ذخایر و تنش‌های ژئوپلوتیک با دیگر اعضای OPEC، به‌ویژه عربستان سعودی اشاره می‌کنند.

امارات همچنین سیاست منطقه‌ای قاطع‌تری را دنبال کرده است، از جمله روابط با اسرائیل تحت توافق ابراهیم ۲۰۲۰ و همسویی نزدیک‌تر با واشنگتن. مرور ارائه‌شده می‌گوید این روابط بخشی از استراتژی نفوذ ابوظبی در منطقه شده‌اند، به‌خصوص در جریان جنگ با ایران.

این کشور نخستین کشوری نیست که OPEC را ترک می‌کند. اندونزی، قطر، اکوادور، آنگولا و گابن در سال‌های اخیر همه خارج شده‌اند، و مرور منابع خروج چندین کشور را عمدتاً به اختلافات بر سر سهمیه‌های تولید نسبت می‌دهد.

برای بازارهای نفت، پرسش فوری این است که اختلال کنونی خلیج چقدر تصمیم امارات را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. پرسش بلندمدت‌تر این است که آیا خروج یک تولیدکننده بزرگ از OPEC+ یک اعلامیه یک‌باره از راهبرد ملی است — یا آغاز تضعیف و کاهش انسجام یک ائتلاف نفتی.