قیمت نفت بالا رفت؛ مذاکرات آمریکا و ایران بر سر هرمز و خواسته‌های هسته‌ای به بن‌بست رسید

قیمت نفت افزایش یافت زیرا دیپلماسی آمریکا و ایران نشانه‌ای از گشایش در بن‌بستی که عملاً تنگه هرمز را بسته و عرضه جهانی انرژی را تحت فشار قرار داده است، نشان نداد.

برنت، معیار بین‌المللی نفت، روز دوشنبه بیش از ۳ درصد رشد کرد و تا بالای ۱۰۹ دلار در هر بشکه بالا رفت و سپس کمی کاهش یافت، به گزارش‌های منتشرشده از بی‌بی‌سی. این حرکت نشان‌دهنده نگرانی سرمایه‌گذاران از احتمال کاهش شتاب مذاکراتی است که هدف آنها پایان دادن به جنگ دو ماهه در خاورمیانه است، حتی با وجود آنکه تهران پیشنهادی برای بازگشایی مسیر آبی مطرح کرده است مشروط بر اینکه واشنگتن بلوک بندرها و کشتی‌های ایرانی را بردارد.

این اختلاف فراتر از خلیج اهمیت دارد. حدود یک‌پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان معمولاً از تنگه هرمز عبور می‌کند و این گذرگاه باریک را به نقطه‌ای حساس برای قیمت سوخت، حمل‌ونقل، تولید و هزینه‌های خانوار تبدیل کرده است.

پیش‌نهادی با یک شکاف بزرگ

پیشنهاد ایران، همان‌طور که در گزارش‌های مورد استناد توصیف شده است، تنگه را برای حمل‌ونقل تجاری باز می‌کرد و در عین حال سخت‌ترین موضوع را به تعویق می‌انداخت: برنامه هسته‌ای تهران. رئیس‌جمهور Donald Trump تأکید کرده است که هر توافقی که به جنگ پایان دهد باید به توانایی‌های هسته‌ای ایران بپردازد، و وزیر امور خارجه آمریکا Marco Rubio گفت جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای «هنوز مسئلهٔ اصلی باقی می‌ماند.»

این شکاف دیپلماسی را در وضعیتی نامطمئن قرار داده است. Trump گفت در طول آخر هفته که ایالات متحده برنامه‌های فرستادن نمایندگان ارشد به پاکستان برای دور دیگری از مذاکرات مستقیم با مقامات ایرانی را لغو کرده است. او استدلال کرد که سفر وقت تلف کردن خواهد بود و گفت تهران می‌تواند در صورت تمایل با واشنگتن تماس بگیرد.

کاخ سفید روز دوشنبه گفت Trump با تیم امنیت ملی خود درباره آخرین پیشنهاد ایران جلسه داشته است، اما سخنگوی مطبوعاتی Karoline Leavitt از گفتن اینکه دولت رسماً در حال بررسی آن است، خودداری کرد. در همین حال، ایران موضع عمومی خود را تندتر کرد. سخنگوی وزارت دفاع Reza Talaei-Nik روز سه‌شنبه، به گفته تلویزیون دولتی ایران، گفت که ایالات متحده دیگر قادر به «دیکته کردن» سیاست به کشور‌های مستقل نیست.

فشار اقتصادی در حال گسترش است

واکنش بازار تنها به قیمت‌های نفت مربوط نمی‌شود، بلکه به این نگرانی است که تعطیلی طولانی‌مدت بتواند در زنجیره‌های تأمین موج ایجاد کند. Sophie Huynh، مدیر پرتفو و استراتژیست در BNP Paribas، به بی‌بی‌سی گفت که کمبود می‌تواند کالاهایی از «کیسه‌های زباله تا دارو» را تحت تأثیر قرار دهد، زیرا نفت خام در بسیاری از محصولات روزمره وارد می‌شود.

کره‌جنوبی قبلاً علیه احتکار مشکوک سرنگ‌ها و سوزن‌های پزشکی اقدام کرده است چرا که جنگ تحویل‌های نفتا، یک ورودی مشتق‌شده از نفت که در تولید پلاستیک به کار می‌رود، را مختل کرده است. سئول این ماه ممنوعیت احتکار سرنگ و سوزن را اعمال کرد و پلیس گفت پس از شکایت وزارت غذا و دارو در حال تحقیق از چهار توزیع‌کننده تجهیزات پزشکی است. بیش از نیمی از واردات نفتا کره‌جنوبی در سال گذشته طبق دفتر ریاست‌جمهوری آن کشور از طریق تنگه هرمز انجام شده است.

این نگرانی در برنامه‌ریزی اقتصادی گسترده‌تر نیز خود را نشان می‌دهد. در بریتانیا انتظار می‌رفت نمایندگانی از بانک انگلستان در جلسه کمیته واکنش دولت به خاورمیانه درباره اثرات این درگیری بر هزینه‌های معیشت شرکت کنند. نخست‌وزیر Keir Starmer گفت پیامدهای اقتصادی «ممکن است همچنان برای مدتی با ما باشد.»

درگیری گسترده‌تر مسیر خروج را پیچیده‌تر می‌کند

چشم‌انداز دیپلماتیک با درگیری‌های موازی و خواسته‌های متفاوت در سازمان ملل پیچیده‌تر شده است. ده‌ها کشور در بیانیه‌ای که رهبری آن را بحرین بر عهده داشت روز دوشنبه خواستار بازگشایی تنگه هرمز شدند. دبیرکل سازمان ملل António Guterres هشدار داد که فشارهای ناشی از این تعطیلی به «تانک‌های سوخت خالی، قفسه‌های خالی — و بشقاب‌های خالی» در حال سرریز شدن است.

در همان جلسه شورای امنیت، سفیر ایران در سازمان ملل Amir-Saeid Iravani گفت تهران نیازمند تضمین‌های قابل‌اعتماد در برابر حمله دیگری از سوی آمریکا و اسرائیل است تا بتواند امنیت در خلیج را تضمین کند. وزیر امور خارجه فرانسه Jean-Noël Barrot هم هم به حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و هم به نقش ایران در مسدودسازی تنگه انتقاد کرد و گفت چنین گذرگاه‌هایی را نمی‌توان مانند ملک خصوصی قلمداد کرد.

رد مذاکرات میان اسرائیل و لبنان که با میانجی‌گری آمریکا پیش‌بینی شده بود توسط حزب‌الله مانع دیگری ایجاد کرده است و تردیدها درباره یک آتش‌بس شکننده در آن درگیری موازی را افزایش داده و رسیدن به یک توافق گسترده‌تر میان آمریکا و ایران را دشوارتر می‌کند.

برای بازارهای نفت، تغییر بعدی کمتر به بیانیه‌های سیاستی وابسته است و بیشتر به شواهدی بستگی دارد که عبور کشتی‌ها از هرمز می‌تواند از سر گرفته شود و اینکه آیا واشنگتن و تهران می‌توانند فاصله میان دسترسی دریایی و خواسته‌های هسته‌ای که در مرکز اختلاف قرار دارد را کاهش دهند.