آمریکا و ایران در آستانه توافق آتش‌بس؛ تصویب نهایی هنوز نامشخص است

مذاکره‌کنندگان آمریکا و ایران به تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس مرتبط با عبور دریایی در تنگه هرمز و مذاکرات هسته‌ای نزدیک‌اند، اما هیچ توافقی نهایی نشده است.

مذاکره‌کنندگان آمریکا و ایران به تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس نزدیک شده‌اند که می‌تواند مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران را از سر بگیرد و فشار بر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را کاهش دهد، اما این توافق هنوز امضا نشده و از نظر سیاسی نامطمئن است.

معاون رئیس‌جمهور JD Vance روز پنج‌شنبه گفت دو طرف هنوز در حال کار روی متن احتمالی یک یادداشت تفاهم هستند. «ما هنوز به آن نرسیده‌ایم، اما بسیار نزدیکیم و قرار است به کار ادامه دهیم»، او به خبرنگاران گفت.

مقامات آمریکایی به چندین رسانه گفته‌اند که مذاکره‌کنندگان بر چارچوبی توافق کرده‌اند که منوط به تأیید رئیس‌جمهور دونالد ترامپ است. خبرگزاری نیمه‌رسمی Tasnim به نقل از منبعی نزدیک به تیم مذاکره‌کننده تهران گزارش داد که متن نهایی نشده و تأیید نشده است، امری که نشان می‌دهد مذاکرات همچنان در حال تغییر است.

در صورت امضا، این یادداشت تفاهم مهم‌ترین گام دیپلماتیک از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه خواهد بود. این توافق همچنین یکی از فوری‌ترین پیامدهای جهانی این درگیری را هدف قرار می‌دهد: اختلال در اطراف تنگه هرمز، آبراه باریکی که حدود یک‌پنجم گاز طبیعی مایع و نفت جهان معمولاً از آن عبور می‌کند.

شرایط پیش‌نویس گزارش‌شده شامل عبور بدون محدودیت کشتی‌ها از تنگه، برداشتن مین‌های ایرانی ظرف ۳۰ روز، برداشته شدن متناسب محاصره دریایی آمریکا به محض ازسرگیری ترافیک تجاری و معافیت‌های تحریمی آمریکا است که به ایران اجازه فروش نفت را می‌دهد. این چارچوب همچنین مذاکرات هسته‌ای را در بازه ۶۰ روزه باز می‌کند و انتظار می‌رود ذخیره اورانیوم غنی‌شده ایران یکی از موضوعات اولیه باشد.

تصویب همچنان مانع اصلی است. ترامپ هنوز تأیید نکرده و طرف ایرانی نسخهٔ اخیر را به‌طور علنی نپذیرفته است. Euronews به نقل از منابع گزارش داد که این توافق همچنین نیازمند تأیید آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای است، که از زمان مرگ علی خامنه‌ای در ۲۸ فوریه عمدتاً از دید عمومی دور مانده است.

وزیر امور خارجه پاکستان، Mohammad Ishaq Dar، که در میانجی‌گری بین تهران و واشینگتن نقش داشته، قرار بود روز جمعه با وزیر امور خارجه Marco Rubio در واشینگتن دیدار کند. یک بیانیه دولتی قطر گفت ترامپ همچنین با امیر قطر درباره تلاش‌های کاهش تنش گفتگو کرده و از حمایت قطر در میانجی‌گری پاکستان ستایش کرده است.

سخت‌ترین موضوع همچنان برنامه هسته‌ای ایران است. ایالات متحده مدت‌هاست خواستار توقف تولید اورانیوم بسیار غنی‌شده توسط ایران و رسیدگی به ذخایر موجود شده، در حالی که ایران می‌گوید برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است و از واگذاری حقوق غنی‌سازی خودداری کرده است. Ebrahim Azizi، رئیس کمیته امنیت ملی مجلس ایران، گفت خطوط قرمز ایران شامل غنی‌سازی اورانیوم، نگه‌داشتن ذخایر اورانیوم غنی‌شده، کنترل تنگه هرمز و رفع تحریم‌ها است.

این دیپلماسی در حالی پیش می‌رود که حوادث نظامی ادامه دارد. هر دو طرف در روزهای اخیر یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم کرده‌اند. ایران ادعا کرده یک پایگاه آمریکایی را هدف قرار داده و یک هواپیمای آمریکایی را سرنگون کرده، در حالی که U.S. Central Command گفت هیچ هواپیمای آمریکایی سرنگون نشده و همه دارایی‌های هوایی آمریکا به‌حساب آمده‌اند. مقامات آمریکایی همچنین حملات اخیر را مرتبط با تهدیدها علیه نیروهای آمریکایی و کشتیرانی تجاری در خلیج فارس توصیف کرده‌اند.

بازارها به سرعت به نشانه‌های احتمال توافق واکنش نشان داده‌اند. CNBC گزارش داد که قیمت نفت روز پنج‌شنبه کاهش یافت و افزایش‌های قبلی را پاک کرد، بعد از آن‌که منابع آمریکایی گفتند مذاکره‌کنندگان به یادداشت تفاهم ۶۰ روزه‌ای رسیده‌اند که همچنان نیاز به تأیید ترامپ دارد.

آزمون بعدی این است که آیا اختلافات زبانی باقی‌مانده در متن به اندازه‌ای کاهش می‌یابد که هم ترامپ و هم رهبری ایران چارچوب را بپذیرند یا خیر. تا آن زمان، تمدید آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات هسته‌ای همچنان مشروط به تصمیمات سیاسی نهایی است.